Terug naar Module

Kennis van (on)gezonde leefstijlen

0% Afgerond
0/51 Stappen
Hoofdstuk 2, Paragraaf 1
Bezig

Definitie gezondheid van de WHO en de uitleg

Hoofdstuk Voortgang
0% Afgerond

De WHO formuleert de huidige definitie van gezondheid als volgt:

 ‘een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welbevinden en niet louter het ontbreken van ziekte of gebrek’.

Het welbevinden in deze definitie duidt op hoe iemand zijn lichamelijke, geestelijke en maatschappelijke toestand beleeft.

Wat is welbevinden?

Welbevinden is je goed voelen. Gezondheid is geen objectief aantoonbare toestand, maar een subjectief oordeel.

We bespreken drie aspecten van welbevinden:

1 Lichamelijk welbevinden

Elise heeft tijdens een avondje stappen te veel mixdrankjes gedronken. Ze voelt zich wankel. Ze is letterlijk met vallen en opstaan thuis gekomen en ligt in bed. Dan begin alles om haar heen te draaien. Ze wordt zo misselijk dat ze naar het toilet moet rennen en daar alles eruit braakt. Haar lichaam verzet zich tegen teveel aan alcohol. De volgende dag voelt zij zich belabberd en barst ze van de hoofdpijn.

Als je aan gezondheid denkt, denk je in eerste instantie aan lichamelijke gezondheid. Door de drank voelt Elise zich ziek en blijf ze thuis. Ze heeft een kater, een onplezierige nawerking van overmatig alcoholgebruik. Drink je in korte tijd veel, dan kan het lichaam de giftige stoffen niet snel genoeg afbreken en raakt het systeem overbelast. Interne processen zijn van slag. Je wordt ziek. Giftige stoffen hopen zich op, wat resulteert in hoofdpijn, misselijkheid, braken en trillen. Dat komt door het vocht afdrijvend effect van alcohol (je droogt uit, omdat je veel moet urineren).

Als de systemen en processen zich weer aanpassen, herstelt het lichaam zich weer. Dat noemen we homeostase. De volgende dag is Elise opgeknapt en gaat ze weer naar school.

lichamelijk welbevinden

2 Geestelijk welbevinden

Het geestelijk welbevinden gaat over het denkvermogen, stemming, emotie, gevoel en persoonlijkheid. Je kunt je lichamelijk gezond voelen, maar je voelt je toch niet (geestelijk) lekker.

Emilia heeft het prima bij haar ouders die haar als baby hebben geadopteerd.  De laatste tijd gaat zij zich steeds meer afvragen wie ze nu eigenlijk is en waar ze vandaan komt. Met haar ouders durft ze het er niet over te hebben. Ze is bang hen te kwetsen. Ze voelt zich verdrietig en kan zich niet meer concentreren op haar schoolwerk. Ze haalt onvoldoendes en na de zoveelste onvoldoende stort ze in. Gelukkig is haar mentor er die haar apart neemt en met haar praat. Na gesprekken met ouders, school en hulpverlening wordt besloten dat ze even stopt met de studie.
geestelijk welbevinden

Ieder krijgt in zijn leven op een gegeven moment te maken met tegenslag. Dit kunnen problemen met je gezondheid zijn, studiestress, een uitgemaakte liefde of een ziek familielid. Hoeveel van dit soort problemen kun je verdragen? Hoeveel last kun je dragen? Soms bezwijk je. Dit noem je draaglast. Hoeveel kracht heb je om problemen aan te kunnen? Dat noem je draagkracht. Je kunt je geestelijk ziek voelen. Dit uit zich in psychische ziekten als overspannenheid, depressie of een burn-out. Emilia neemt voorlopig rust en neemt de tijd om haar persoonlijke problemen te verwerken.

3 Maatschappelijk welbevinden

Amara is illegaal in Nederland. Ze is met mooie praatjes hier naartoe gelokt. Maar toen ze hier aan kwam, bleek er niets waar. Wel moest zij zich prostitueren van haar ‘beschermheer’, wat een pooier bleek te zijn. Na veel moeite heeft zij zich kunnen bevrijden van deze man, maar nu heeft ze geen woning meer. Voorlopig is ze  in een huiskamerproject van een hulpverleningsinstelling. Haar paspoort heeft ze niet meer en in Nederland mag ze niet blijven. Ze wil weg uit het prostitutiecircuit. Door geldgebrek is ze af en toe genoodzaakt om met een man mee te gaan.

Amara mankeert lichamelijk en geestelijk (nog) niets, maar op sociaal gebied is er een zeer ongezonde situatie ontstaan. Het sociale welbevinden heeft onder andere te maken met de maatschappelijke omstandigheden. Amara heeft geen woning, geen vrienden, geen opleiding, geen paspoort en is afhankelijk van een hulpverleningsinstelling. Ze zou het anders willen. Een opleiding, een betaalde baan, goede woonruimte, contacten met anderen en een veilige thuissituatie.

De definitie van welbevinden van de WHO voldoet niet meer

Uit voorgaande verhalen begrijp je nu dat welbevinden betekent dat iemand zich goed voelt. Dit noem je ook wel ‘leefplezier’ of ‘kwaliteit van leven’.  Welbevinden is voor iedereen belangrijk en heeft een positieve invloed op de lichamelijke, geestelijke en sociale gezondheid. De definitie van de WHO over de welbevinden is in 1948 opgesteld en was toen baanbrekend.

Het welbevinden was na de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) een stuk minder. Na vijf jaar oorlog was er ook sprake van infectieziekten, vooral door gebrek aan hygiëne. Door de ontdekking van antibiotica dacht men dat het mogelijk was om alle ziekten te wereld uit te helpen. Er was veel vertrouwen in de wetenschap. Door alle verbeteringen komen er nu minder infectieziekten voor hoewel het coronavirus in 2020 een behoorlijke impact heeft op de volksgezondheid. Mensen overlijden nu eerder aan een chronische ziekte dan een infectieziekte. Denk aan chronische ziekten als  hart- en vaatziekten, diabetes, kanker en COPD. 

Daarmee is ook de manier waarop gezondheidswinst kan worden geboekt veranderd. Er kan nu meer winst worden behaald door leefstijlveranderingen in plaats van door verbetering van hygiëne. Leefstijl is van invloed op de gezondheid. Door de coronapandemie worden de scheidslijnen scherper. Sommige bevolkingsgroepen worden extra geraakt, vooral de lager opgeleiden. Ze hebben een slechtere gezondheid en worden daardoor vaker getroffen door het virus. Ze hebben minder mogelijkheden om thuis te werken en maken vaker gebruik van het openbaar vervoer. Ook zijn hun financiële- en digitale vaardigheden beperkter. Wie al minder gezond is, lijdt meer onder corona.

Bron: RIVM, Verder kijken dan corona, over de toekomst van onze gezondheid’, november, 2020

Als je ongezond eet, veelvuldig alcohol drinkt of drugs gebruikt, weinig lichaamsbeweging hebt, of onveilig vrijt, loop je meer kans om ziek te worden dan wanneer je beter op jezelf let. Vaak kan door een gedragsverandering het risico op ziekte verkleind worden. Het aantal Nederlanders met overgewicht en obesitas  is in de afgelopen tientallen jaren sterk gestegen. Hierdoor stijgt ook het aantal mensen met diabetes. Overgewicht komt in vrijwel alle lagen van de bevolking voor. Onder jongeren wordt zorgwekkend veel gerookt en ook het alcoholgebruik neemt fors toe. Met leefstijlveranderingen kan veel gezondheidswinst behaald worden. Gezondheidswinst is de winst van enkele jaren in levensverwachting. BRAVO!

Leefstijlveranderingen verwijst naar het acroniem: BRAVO. BRAVO staat voor gedragingen op het vlak van Bewegen, Roken, Alcohol, Voeding en Ontspanning. Dat is best overzichtelijk toch? Deze gedragingen hebben weer invloed op het risico van tal van ziekten zoals kanker, hart- en vaatziekten, COPD en diabetes. Een gezonde leefstijl is voor ieder mens anders, maar het doel ervan is voor iedereen hetzelfde. We willen gezond zijn om de dagelijkse dingen te doen en te genieten.

Waarom voldoet die definitie van het WHO niet meer?

‘De situatie is veranderd. Mensen worden ouder en kampen met chronische ziekten. De huidige WHO definitie is te idealistisch, statisch en medicaliserend. Wanneer bevindt iemand zich in een toestand van compleet welbevinden? Waarschijnlijk is bijna niemand volgens deze definitie gezond; je mag dan niet eens een wratje op je teen hebben! Terwijl iemand met een chronische ziekte ook een hoge kwaliteit van leven kan hebben. Bovendien werkt de definitie medicalisering in de hand. Daarom is een focusverschuiving nodig: niet alleen kijken naar hoe ziek iemand is, maar ook naar hoe gezond iemand daarnaast is.’ Vandaar ontstond de behoefte om een nieuw concept ‘Positieve gezondheid’ te definiëren.

Was dit een heldere uitleg ?